MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN THIÊN NIÊN KỶ LHQ VÀ 10 NĂM SAU

bởi tuonglaivietnam

Tác giả: Trần Văn Đạt, Ph.D.
Nguồn: khoahocnet.com

Mở đầu – Mục tiêu
Hàng năm, tháng 9 là thời gian nhộn nhịp của Tổ chức Liên Hiệp Quốc tại thành phố New York, Hoa Kỳ. Năm nay, Hội nghị Thương đỉnh LHQ đã khai mạc ngày 20-9-2010, với sự tham dự của 192 nước Hội viên để thảo luận giải pháp cứu vãn lộ trình thực hiện Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MPT) mà Tổ chức này đã nồng nhiệt tuyên bố và phát động năm 2000 – đầu thế kỷ 21.
Nhớ lại lúc 12 giờ đêm cuối năm 1999 thế kỷ 20, bước qua Thế kỷ mới và Thiên niên mới, nhân loại khắp hoàn cầu đã reo vui hồ hỡi đón mừng sự kiện trọng đại một lần của đời người, với bao niềm hy vọng phấn khởi trong tim óc. Những rừng pháo bông nổ vang sáng ngời giữa đêm giao thừa để chào đón ngày quan trọng bắt đầu của nhân loại trên mọi nẻo đường, từ Đông sang Tây phương và từ Nam lên Bắc bán cầu. Hiện tượng lo âu Y2K xuất hiện mọi nơi đồng bộ với kỷ nguyên tin học bùng phát cách đó 2 thập niên.
Từ niềm hy vọng đại chúng to lớn đó, vào tháng 9-2000, một Hội nghị Thượng đỉnh lịch sử nhóm họp tại New York, với tham dự của 189 lãnh tụ thế giới đồng thanh tuyên bố Phát triển Thiên niên kỷ: “giải phóng tất cả đàn ông, đàn bà và trẻ em khỏi tình trạng yếu hèn và vô nhân của nghèo khó cùng cực…”, sau đó đã được 147 lãnh tụ nước ký tên. Hội nghị Thượng đỉnh đã đề ra sáng kiến với 8 Mục tiêu Phát triển đầy tham vọng, nhằm giải quyết các vấn đề trọng đại thế giới với các chỉ tiêu rõ rệt trong vòng 15 năm:
Xóa bỏ nghèo đói tột cùng (giảm 50%)
Hoàn tất giáo dục tiểu học phổ thông (100%)
Khuyến khích bình đẳng giới tính và quyền phụ nữ
Giảm tỉ lệ tử vong trẻ em (giảm 2/3)
Cải thiện sức khoẻ bà mẹ khi sanh (giảm ¾ tỉ lệ tử vong)
Phòng chống HIV/AIDS, sốt rét và bệnh khác (ngưng phát triển)
Đảm bảo tính bền vững môi trường, và Xây dựng liên hệ đối tác toàn cầu vì phát triển

Ngoài ra, 8 mục tiêu này còn kèm theo 18 chỉ tiêu và 48 chỉ số kỹ thuật để đo lường tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ.

MPT và 10 Năm sau
Sau 10 năm thực hiện MPT, sự hồ hỡi của các nhà lãnh tụ trước kia đã giảm bớt phần nào sau khi thế giới trải qua cuộc khủng hoảng kinh tế tài chánh toàn cầu. Hầu hết các mục tiêu trên khó có thể thực hiện xong khi đến móc thời gian 2015, nhứt là mục tiêu xóa đói giảm nghèo, hoàn tất giáo dục phổ thông và cải thiện sức khoẻ con người toàn cầu.

Nhiều chỉ trích cho rằng các mục tiêu phát triển quá phổ quát, chỉ dựa vào lời cam kết của các lãnh tụ và các nước giàu có, thiếu những nỗ lực vận động hỗ trợ, các chương trình hành động hữu hiệu với các nguồn tài chánh và phương tiện để thực hiện, như đã thấy trong Sáng kiến Clinton (Initiatives) và Quỹ Toàn cầu Phòng chống AIDS, TB và sốt rét, mà nhiều nhà quan sát quốc tế đánh giá cao. Hai tổ chức này đã kết hợp các nhà lãnh đạo, chính phủ, dân sự và các doanh nghiệp lớn để có đủ nguồn tài chánh thực hiện mục tiêu. Ngoài ra, LHQ và các cơ quan chuyên môn quốc tế quá chú trọng đến các chính sách, hình thức ngoại giao hơn là kế hoạch và chương trình hành động cụ thể. Họ thảo luận nhiều hơn bắt tay vào việc! Đó là chưa kể đến nhiều nước công nghiệp thiếu niềm tin, hứng thú hỗ trợ các nước nghèo chống nạn nghèo đói đang hoành hành. Các cơ quan phi chính phủ, lãnh vực tư nhân còn hoạt động giới hạn vì thiếu tài chánh và hỗ trợ kỹ thuật. Trong khi đó, các nước đang phát triển phải cố ngẩng đầu lên để vượt khỏi biển nghèo khổ với các phương tiện hạn hẹp, khả năng thấp kém và nguồn tài chánh kiệt quệ. Dù thế, một số nước đang phát triển có nền kinh kế năng động đã đạt được một số tiến bộ đáng kể khi theo đuổi MTP của LHQ.

Về mục tiêu xóa bỏ nghèo đói tột cùng: Mục tiêu làm giảm 50% số người nghèo đói thế giới (dưới 1 Mỹ kim/ngày/người) năm 2015 chỉ còn khoảng 420 triệu người; nhưng trên thực tế số người này vẫn tiếp tục tăng lên hơn 1 tỉ năm 2009 sau cuộc khủng hoảng lương thực năm 2008, và xuống 943 triệu người năm 2010. Mặc dù một số nước đạt tiến bộ ngoạn mục có thể hoàn tất MPT này như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Việt Nam…, nhưng còn rất nhiều nước khác, đặc biệt ở châu Phi đã thất bại. Ở Brazil, Chương trình Bolsa Familia đã cung cấp lương bổng cho những người nghèo để họ tiếp tục sống, nhưng với vài điều kiện kèm theo như gởi con em đến trường, đến nơi chăm sóc sức khoẻ… Nhờ đó, nước này đã giúp 50 triệu người của 12 triệu hộ khỏi cảnh nghèo đói. Ở Ethiopia, tỉ số người sống dưới 1,25 Mỹ kim mỗi ngày đã giảm từ 61 xuống 29% trong 18 năm qua. Lục địa Phi Châu cũng giảm bớt mức nghèo đói dù chậm chạp, từ 58% năm 1999 xuống dưới 50% năm 2010.

Mục tiêu hoàn tất giáo dục tiểu học phổ thông: Đến năm 2015, tất cả trẻ em trai gái sẽ có thể học xong cấp tiểu học. Hiện thế giới còn khoảng 72 triệu trẻ em đến tuổi đi học không đến trường, mà 4/5 số trẻ này sống ở nông thôn. Sự nghèo khó và đời sống cách biệt giữa thành thị và nông thôn là yếu tố chủ yếu ngăn trở hoàn thành MTP năm 2015. Trên thế giới, số trẻ em theo học bậc tiểu học đã tăng từ 58% năm 2000 lên 74% năm 2007, nhưng tiến bộ này hiếm thấy xảy ra ở lục địa châu Phi. Các chuyên gia UNICEF báo cáo khoảng 89% trẻ em thế giới hoàn tất giáo dục tiểu học, nhưng mức tiến bộ còn chậm chạp, rất khó đạt đến chỉ tiêu 100% năm 2015. Đó là do việc đầu tư trong ngành giáo dục còn thấp kém tại các nước đang phát triển, mặc dù có lời cam kết trong Tuyên Bố MPT.

Khuyến khích bình đẳng giới tính và quyền phụ nữ: Mọi người đều công nhận sự tham gia bình đẳng của phụ nữ trong xã hội sẽ đóng góp vào đời sống thịnh vượng, bảo đảm an ninh lương thực, giảm thiểu nghèo đói và kích thích phát triển kinh tế xã hội; nhưng bề dày văn hóa khác nhau của mỗi quốc gia là yếu tố ngăn trở hoàn tất mục tiêu này. Cần có nhiều nỗ lực và thời gian dài hơn để thụ hẹp bất công giới tính trên thế giới.

Giảm tỉ lệ tử vong trẻ em: Mục tiêu làm giảm 2/3 tử vong trẻ em dưới 5 tuổi trong thời gian từ 1999 đến 2015. Hiện nay, gần 9 triệu trẻ em dưới 5 tuổi chết mỗi năm. Trong gần 1 tỉ người nghèo đói có 39% là trẻ em, hơn 50% từ các nước đang phát triển; ngay cả những nước đã phát triển, một trong 6 trẻ em của họ sống dưới mức nghèo quốc gia. Những đứa trẻ này dễ bị lạm dụng, dễ mắc bệnh nguy hiểm, không đến trường… Từ 1990, tỉ lệ tử vong trẻ em thế giới đã xuống 28%. Nước Angola và Niger thuộc Châu Phi đã giảm bớt tỉ lệ tử vong trẻ em hơn 10% trong 2 thập niên qua. Ở Trung Quốc và Ấn Độ, sự tiến bộ còn nhiều hơn nữa.

Cải thiện sức khoẻ bà mẹ khi sanh: Mục tiêu làm giảm ¾ tỉ lệ tử vong bà mẹ khi sinh sản. Thường trên nửa triệu phụ nữ chết mỗi năm khi mang thai và sinh đẻ, phần lớn do thiếu kinh nghiệm và chăm sóc khẩn cấp. Từ 1990 đến 2005, tỉ số bà mẹ chết do sinh sản giảm khoảng 1% mỗi năm, trong khi chỉ tiêu 5,5%/năm. Theo các chuyên gia, nếu có đầy đủ nhân lực có tay nghề và thiết bị có thể làm giảm 80% tử vong. Do đó, mục tiêu MPT làm giảm 75% tỉ số bà mẹ chết khó có thể thực hiện được năm 2015. Vài xứ Đông Nam Á và Bắc Phi có tỉ lệ tử vong cao, nhưng đã có nhiều tiến bộ làm giảm thiểu tỉ số này. Trái lại, Miền nam Sa mạc Sahara Phi Châu vẫn còn tỉ lệ tử vong cao, trong 22 phụ nữ sanh đẻ và mang thai có 1 người chết; trong khi ở các nước phát triển chỉ có 1 trong 8.000 phụ nữ.

Phòng chống HIV/AIDS, sốt rét và bệnh khác: Mục tiêu là làm ngừng phát triển HIV/AIDS năm 2015 và bắt đầu đẩy lùi lây lan bệnh. Hiện nay, sự lây lan bệnh HIV/AIDS đã được ổn định. Số người bị bệnh AIDS đã giảm. Thông tin về bệnh này là vũ khí hữu hiệu phòng chống bệnh lan tràn. Cuối 2008, có 33,4 triệu người mắc bệnh HIV. Cùng năm có 2,7 triệu người mới vướng bệnh và 2 triệu người chết vì bệnh AIDS, gồm 280.000 trẻ con. Độ 2/3 người nhiễm HIV do từ Miền nam Sa mạc Sahara Phi Châu, hay 6,8 triệu người.

Ngoài ra, còn có mục tiêu chấm dứt bệnh sốt rét năm 2015. Bệnh sốt rét thế giới giảm đáng kể nhờ phân phối các mùng lưới và dược phẩm. Hàng năm có khoảng một triệu người chết vì bệnh này, mà hầu hết là trẻ em châu Phi. Bình quân mỗi 30 giây có một trẻ em chết vì muỗi đốt. Bệnh sốt rét có thể tiêu diệt khi điều kiện kinh tế-xã hội của nước được cải thiện cùng với quyết tâm nhà nước.

Về bệnh lao phổi (TB), năm 2008 có 9,4 triệu mắc bệnh và 1,8 triệu người chết. Đây là một bệnh truyền nhiễm giết người nhiều nhứt trên thế giới. Mức độ bệnh TB toàn cầu đã sút giảm chậm, nhưng có thể đạt đến chỉ tiêu năm 2015. Bệnh sởi đã giảm đến 90%.

Đảm bảo tính bền vững môi trường: Mục tiêu đưa các nguyên tắc phát triển bền vững vào các chánh sách và chương trình của đất nước, và phục hồi sự mất mát môi trường. Vấn đề biến đổi khí hậu, tăng gia thiếu nước sạch và mối xung đột dùng nguồn nước là những thách thức lớn cho môi trường bền vững và an ninh lương thực. Ngoài ra, tình trạng nghèo và đói có xu hướng khuyến khích con người khai thác quá độ tài nguyên để sinh tồn. Riêng thiếu nguồn nước sạch thế giới đã giảm từ 23% xuống 13% trong thời gian 1990-2008, trong khi chỉ tiêu 11%. Ngoài ra, cuộc họp Thượng đỉnh về biến đổi khí hậu năm 2009 ở Copenhagen đã tạo ra tài liệu khuyến cáo các nước tham dự làm giảm bớt tình trạng hâm nóng toàn cầu nhưng không bắt buộc, gây thất vọng nhiều giới; cho nên, triển vọng tiến đến hành động tích cực để đối phó vấn đề này sẽ còn lâu mới thực hiện được, như đã thấy việc phòng chống bệnh AIDS và vòng đàm phán Doha!

Xây dựng quan hệ đối tác toàn cầu vì phát triển: Mục tiêu này quá tổng quát bao gồm nhiều vấn đề, như phát triển hệ thống tài chánh, thương mại tự do không kỳ thị, quản trị nhà nước, phát triển, giảm nghèo ở cấp quốc gia và quốc tế; chú ý đến nhu cầu của các nước kém phát triển nhứt; những quốc gia nghèo khóa kín trong lục địa (land-locked countries), những đảo nhỏ (đặc biệt về thuế quan, quota xuất khẩu); giảm nợ ngoại quốc, việc làm thiếu niên, cung cấp dược phẩm và thông tin & công nghệ tin học.

Các nước giàu không có cam kết mạnh cải thiện chế độ thương mại hiện nay để tạo cơ hội cho các nước nghèo thoát khỏi cảnh nghèo khó. Cho nên, sự tiến bộ trong các lãnh vực này còn quá chậm chạp, nhứt là khi thế giới trải qua khủng hoảng kinh tế và tài chánh, năng lượng, và lương thực trong thời gian qua. Hơn nữa, vấn đề bao cấp nông nghiệp vĩ đại của các nước phát triển gây thiệt thòi cho các nước đang phát triển; do đó, vòng đàm phán Doha cần phải tiếp tục sớm để cân bằng quyền lợi của hai khối này. Ngoài ra, mức viện trợ của các nước phát triển chỉ chiếm 0,31% tổng sản phẩm quốc gia cho phát triển nước nghèo, trong khi chỉ tiêu 0,7%; do đó, nỗ lực tài chánh cần phải tiếp tục. Trong 2007, 64% người dân các nước phát triển dùng Internet, so với 13% trong các nước đang phát triển và 1,5% trong các nước kém phát triển nhứt.

Tóm lại, trong 10 năm qua, thế giới đã đạt nhiều tiến bộ về chất lượng đời sống trong các nước đang phát triển; tuy nhiên mức độ tiến bộ không đồng đều ở các châu lục và quốc gia. Những nước có nền kinh kế phát triển nhanh có cơ hội thực hiện được các Mục Tiêu Thiên Niên Kỷ theo đúng lộ trình và có thể hoàn tất vào 2015. Nhiều nước khác chủ yếu ở Châu Phi cần phải dời móc thời hạn để có thể đạt đến mục tiêu đề ra. Một cách tổng thể, thế giới đã có nhiều tiến bộ làm giảm nghèo đói tại một số quốc gia đang phát triển, và người dân tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, nguồn nước sạch và những dịch vụ quan yếu khác; nhưng còn một số quốc gia đã thất bại trong nỗ lực xóa đói giảm nghèo.
Thách thức lớn nhứt hiện nay là quyết tâm của các nhà lãnh đạo thế giới, chủ yếu các nước phát triển thực hiện các cam kết đã nêu trong năm 2000 để hỗ trợ các nước nghèo mạnh dạn tiếp tục thực hiện lộ trình còn lại và hoàn tất mục tiêu Phát Triển Thiên Niên Kỷ năm 2015, với tham gia tích cực của các cơ quan LHQ, các tổ chức tài chánh quốc tế, NGOs, và tư nhân.
Các mô hình Sáng kiến Clinton và Quỹ Toàn cầu Phòng chống AIDS, TB và sốt rét cần được noi theo để tạo nguồn nguồn tài chánh hỗ trợ hữu hiệu trong các lãnh vực như: nông nghiệp cấp nhỏ, giáo dục phổ thông, y tế sơ cấp, kế hoạch gia đình và hạ tầng cơ sở trong các nước nghèo.
Hội nghị Thượng Đỉnh LHQ về MPT trong 3 ngày 20-22/9/2010 đã chấp thuận một kế hoạch hành động toàn cầu để hoàn thành 8 Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ trong năm 2015, và đặc biệt tuyên bố cam kết mới quan trọng (40 tỉ Mỹ kim) cho sức khoẻ phụ nữ và trẻ em, cùng các sáng kiến khác nhằm xóa đói, giảm nghèo và phòng chống bệnh tật.

Trần Văn Đạt

Tham khảo:

· The Global Campaign report (UNICEF)
· http://www.faqs.org/periodicals/201002/1984266931.html#ixzz10PBTcDhj
· www. Fao.org
· http://www.un.org/millenniumgoals/
· http://www.un.org/en/mdg/summit2010/
· http://www.un.org/millenniumgoals/pdf/MDG%20Report%202010%20En%20r15%20-low%20res%2020100615%20-.pdf
· http://unstats.un.org/unsd/mdg/Resources/Static/Products/Progress2010/MDG
_Report_2010_Progress_Chart_En.pdf
· http://www.globalissues.org/article/90/aids-in-africa#TheImpactofAIDSinAfrica.
· http://www.unicef.org/mdg/index_aboutthegoals.htm.
· http://www.who.int/topics/millennium_development_goals/child_mortality/en/index.html.
· http://www.dfid.gov.uk/Global-Issues/Millennium-Development-Goals/Introduction-to-the-Millennium-Development-Goals/
· http://www.endpoverty2015.org/goals.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: